ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 157



                                               

ایزوستازی

اصل ایزوستازی اصطلاحی است در زمین شناسی که برای توضیح حالت تعادل گرانشی بین لیتوسفر و آستنوسفر زمین استفاده می‌شود و بر اساس آن صفحات تکتونیکی در ارتفاعی که به ضخامت و تراکم آن‌ها بستگی دارد شناور هستند.این اصل توضیح می‌دهد که چگونه ارتفاع‌های مخ ...

                                               

بازالت

بازالت یک سنگ سخت و سیاه و دانه‌ریز آتشفشانی با کمتر از ۵۲ درصد سیلیس می‌باشد که به علت کمبود سیلیس سنگی قلیایی است. سنگ بازالت، از گروه سنگ‌های آذرین بیرونی است که بازمانده فعالیت‌های آتش‌فشانی است و در ایران به وفور وجود دارد. بازالت سنگی متراک ...

                                               

بالاآمدگی زمین‌ساختی

بالاآمدگی زمین‌ساختی برخاستن زمین‌شناختی سطح زمین است که پاسخ ایزوستاتیک به فرونشست زمین محسوب نمی‌شود. با وجود این که نیروهای ایزوستازی دارای اهمیت است، اما افزایش میانگین ارتفاع یک منطقه فقط در پاسخ به عملکرد نیروهای زمین‌ساختی یا فرایند ضخیم‌ش ...

                                               

بانگ چاله

از آنجا که آب با کوبِش همیشگی درون بانگ‌چاله تخلیه می‌شود معمولاً گودال بانگ‌چاله در معرض فرسایش همیشگی قرار گرفته و رفته‌رفته گودی بیشتری نسبت به پیرامون خود پیدا می‌کند. این گودی بسته به جنس خاک یا سنگی که بستر بانگ‌چاله را تشکیل داده‌است می‌تو ...

                                               

بیابان

بیابان یا صحرا یک زمین‌چهر است که به‌ نوعی از منطقه خشک و کم‌باران در جغرافیای کره زمین گفته می‌شود و به خاطر بارندگی سالیانهٔ کم دارای پوشش گیاهی کمی است. از مهم‌ترین مشخصات مناطق بیابانی بارش کم‌باران، کم بودن پوشش گیاهی و اختلاف زیاد دمای روزا ...

                                               

بیابان‌زایی

بیابان‌زایی نوعی از تخریب زمین است که در آن منطقه‌ای با زمین‌های تقریباً خشک، به‌طور فزاینده‌ای خشک و لم یزرع می‌شود، معمولاً چنین منطقه‌ای آب، پوشش گیاهی و حیات وحش اش را از دست می‌دهد. عوامل گوناگونی مانند تغییر اقلیم و فعالیت‌های انسانی در این ...

                                               

بیابان‌زدایی

بیابان‌زدایی به کارها و روش‌هایی است که برای سبزکاری در بیابان و جلوگیری از روند شتابناک تخریب سرزمین در مناطق خشک، نیمه خشک و نیمه مرطوب انجام می‌شود.

                                               

جابه‌جایی کانال رودخانه

جابه‌جایی کانال رودخانه فرایندی ژئومورفولوژیکی است که طی آن یک کانال رودخانه آبرفتی در سطح دشت سیلابی خود جابه‌جا می‌شود. این فرایند عمدتاً بر اثر ترکیب فرسایش کناره‌ای و نهشته‌شدن سد نقطه‌ای در یک زمان روی می‌دهد. جابه‌جایی کانال رودخانه سرآغاز ...

                                               

جریان واریزه

جریان واریزه یک پدیده زمین‌شناختی است که بر اثر آن توده‌های خاک اشباع از آب و قطعات سنگ از دامنه کوه‌ها به پایین سرازیر شده و وارد کانال آبراهه‌ها می‌شود و با مدفون ساختن اشیای سر راه خود، نهشته‌های ضخیم و انباشته از گِل را در دره‌ها به‌جا می‌گذا ...

                                               

جویبار

جوی بزرگی که معمولاً از به هم پیوستن جوی‌های کوچک تشکیل می‌شود، جویبار یا نهر نام دارد. واژه جویبار هم‌چنین می‌تواند به کناره‌های یک جوی اشاره داشته باشد. جویبارها در چرخه آب و تغذیه آب‌های زیرزمینی حائز اهمیت هستند و مجرایی برای مهاجرت و نقل مکا ...

                                               

چشمه

چشمه به آب های زیر زمینی که خود به خود به سطح زمین راه پیدا می کنند گفته می‌شود. در زبان پهلوی، چَشمَگ یا چِشمَک، نقطه‌ای است که آب سفره آب به سطح زمین بیرون زند و روان یا جمع شود. در زمین‌شناسی چشمه یک جزء هیدروسفر است. چشمه محل تلاقی سفره‌های ز ...

                                               

چشمه آب‌معدنی

چشمه آب‌معدنی چشمه‌ای است که املاح معدنی قابل توجهی به جز کربنات سدیم یا سولفات سدیم به صورت محلول داشته باشد. املاح موجود در چشمه‌های آب معدنی اغلب خاصیت درمانی دارند. انواع چشمه‌های آب معدنی عبارتند از: چشمه آب آهن دار که حاوی محلول ترکیبات آهن ...

                                               

چکش اشمیت

چکش اشمیت که با نام چکش سوئیسی نیز شناخته می‌شود. چکشی برگشت‌پذیر است که برای سنجش ویژگی‌های ماده‌های کشسان و به ویژه سنجش مقاومت فشاری، مقاومت خمشی، و مدول یانگ بتن و سنگ به‌کار می‌رود.

                                               

حرکت‌های توده‌ای

حرکت‌های توده‌ای که حرکات دامنه‌ای و فرایندهای دامنه‌ای نیز نامیده می‌شود، فرایندهای ژئومورفیکی است که بر اثر آن خاک، ماسه، سنگ‌پوشه و سنگ به شکل توده‌ای و عمدتاً بر اثر نیروی گرانش و نیز بر اثر آب موجود در زیر زمین و جریان‌های گِلی به پایین دامن ...

                                               

حوضه آبریز

آبخیز یا حوضۀ آبریز یا آبریز به قسمتی از خشکی‌ها گفته می‌شود که با توجه به شیب و شکل زمین آب‌ها در آنجا به پست‌ترین مکان موجود در پهنه آن جریان یابد. از ابتدای انشعاب‌ها تا پایان پستی‌ها زمین را حوضهٔ آبریز می‌نامند. به بیان دیگر وقتی باران بر پس ...

                                               

دامنه اتویی

دامنه اتویی یا فلت‌آیرون در ژئومورفولوژی به زمین‌چهر شیب‌دار مثلثی‌شکلی گفته می‌شود که در آن بر اثر فرسایش دیفرانسیلی، یک چینه مقاوم در برابر فرسایش، چبنه نرم‌تری را پوشانده است. دامنه‌های اتویی دارای پایه وسیع بوده و سطح مثلثی آن به طرف بالا و ر ...

                                               

دشت لوت

دشت لوت دشتی بیابانی در جنوب شرقی ایران است. این دشت، با مساحتی بیش از ۴۰ هزار کیلومتر مربع در بین بخش ‌هایی از استان‌های کرمان، سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی قرار دارد و با مساحتی در حدود ۱۷۵ هزار کیلومتر، حدود ۱۰ درصد از وسعت ایران را دربر گ ...

                                               

دشت یخ‌نهشته‌ای

دشت یخ‌نهشته‌ای به جلگه‌ای هموار و پوشیده از یخ‌نهشته گفته می‌شود و هنگامی شکل می‌گیرد که یخ از بدنه اصلی یخچال طبیعی جدا شده و با ذوب یخ، رسوبات حمل‌شده توسط آن نهشته می‌شود. هنگامی که یخ‌نهشته خارج از محیط یخچال در توده‌های نامنظم ذوب می‌شود، ی ...

                                               

دشت‌سر (جغرافیا)

دشت‌سر یا پدیمنت سطحی با سنگ بستر کم‌شیب است که با شیب ملایم از پای دیواره کوهستان به سمت پایین کشیده شده و ممکن است تا پایین‌تر از کوهستان نیز ادامه داشته باشد. پدیده دشت‌سر زمانی تشکیل می‌شود که آب‌های جاری در باران‌های شدید مواد سطحی را شستشو ...

                                               

دشت‌گون

دشت‌گون یا پنه‌پلین سطحی وسیع است که ناهمواری‌های آن اختلاف چندانی ندارند و شبیه جلگه است؛ بنابراین می‌توان گفت که یک دشت‌گون مجموعه‌ای از خط‌القعرها و میاناب‌ها است که در آب و هوای معتدل، دامنه‌های خود را با شیب محدود حفظ می‌کنند. در یک دشت‌گون ...

                                               

رگه (زمین‌شناسی)

رگه در زمین‌شناسی به پهنه ورقه‌مانندی از کانی‌های بلوری‌شده در سنگ گفته می‌شود. رگه زمانی شکل می‌گیرد که مواد تشکیل‌دهنده کانی توسط یک محلول آبی حمل شده و در درز و شکاف سنگ‌ها ته‌نشین می‌شود. دینامیک شاره‌ها در این فرایند معمولاً بر اثر گردش آب گ ...

                                               

رود

رود که در زبان پارسی میانه هم رود گفته می‌شد، آبی است روان که از به هم پیوستن آب چند چشمه در دره‌های کوهستانی به وجود آمده و جریان می‌یابد تا به دشت‌ها، دریاچه‌ها یا دریاها و اقیانوس‌ها بریزد. رودخانه به بستر و مسیر حرکت "رود" گفته می‌شود که معمو ...

                                               

رودپیچ

رودپیچ یا پیچان‌رود به قوسی از یک رودخانهٔ مارپیچ گفته می‌شود. میزان آب‌شوئی در قسمت‌های کاو رودپیچ قابل ملاحظه بوده و برعکس موادی که در قسمت‌های کوژ رودپیچ رسوب می‌کند نیز در خور توجه‌است. در نتیجه این تغییرات دیواره‌های قسمت مقعر رودپیچ شیب تند ...

                                               

رودخانه شریانی

رودخانه شریانی یا بره این رودخانه‌ها در مناطق کوهستانی و نیمه کوهستانی با شیب نسبتاً زیاد، عمق کم و عرض زیاد حضور دارند. پتانسیل حمل رسوبات بالا بوده و برای اتلاف انرژی مازاد، جریان در آن تمایل به گستردگی دارد. از این رو ته نشست مواد رسوبی کف به ...

                                               

رودشکن

رودشکن اصطلاحی در دانش ژئومورفولوژی است که برای تشریح شکستگی پرشیب یک رود یا کانال در جایی که تغییر مشخصی در شیب رودخانه وجود دارد ، به‌کار می‌رود. رودشکن نشان‌دهنده تفاوت در شرایط و فرایندها در مسیر یک رودخانه است که اغلب بر اثر فرسایش پیشین ناش ...

                                               

ریخت‌شناسی یخچال طبیعی

ریخت‌شناسی یخچال طبیعی یا مورفولوژی یخچالی تحت تأثیر عواملی مانند دما، بارندگی، توپوگرافی و برخی عوامل دیگر است. یخچال‌های طبیعی انواع گوناگونی دارند: از یخسارهای بزرگ و پهناور مانند یخسار گرینلند یا نمونه‌های مشابه در جنوبگان گرفته تا یخچال‌های ...

                                               

زمین‌خزه

زمین‌خزه حرکت یکنواخت و بسیار آرام و نامحسوس خاک و سنگ‌های سطحی در امتداد شیب زمین‌است. علت حرکت این مواد تابش نور خورشید و گرم شدن و ترک خوردن خاک و سپس پر شدن شکاف‌های سطحی با آب باران و در نتیجه بسته شدن شکاف‌ها و حرکاتی از این قبیل است که بال ...

                                               

زمین‌گردشگری

زمین‌گردشگری یا ژئوتوریسم از دو بخش ژئو و توریسم تشکیل شده‌است بخش ژئو جاذبه‌های زمین‌شناسی، ژئومورفولوژی و میراث معدن‌کاری را شامل می‌شود و بخش توریسم آن به عنوان موضوعی چند رشته‌ای، تمامی زیرساختهای صنعت گردشگری از جمله تفسیر، مدیریت، اقامت، تو ...

                                               

زون درزه سیستان

زون درزه سیستان در شرق ایران بخشی از سیستم کوهزایی نئوتتیس است که بر اثر همگرایی خردقاره‌های ایرانِ مرکزی و افغانستان تشکیل شده‌است. این پهنهٔ زمین‌ساختی در شرق بلوک لوت واقع شده‌است و از جنوب شرق به رشته‌کوه‌های مکران محدود می‌شود. زون درزهٔ سیس ...

                                               

ساحل رود (جغرافیا)

در جغرافیا، ساحل‌رود زمینی است که در طول پیکره ای از آب قرار دارد. در شاخه های مختلف جغرافیا، به سازه های مختلفی ساحل‌رود می گویند که در ادامه بحث خواهد شد. در آبگیرشناسی مطالعه آب های درون سرزمینی، جریان ساحل‌رودی یا ساحل‌رود رودخانه ای، خشکی اس ...

                                               

سد دهانه‌ای

سد دهانه‌ای نوعی سد شنی در یک رود است که معمولاً در میانه کانال رودخانه در دلتای آن تشکیل می‌شود. سد دهانه‌ای بر اثر پسخورند مثبت میان رسوب‌گذاری در میانه کانال و واگرایی جریان پدید می‌آید. با واگرایی جریان در نزدیکی اقیانوس، رسوبات در کانال رودخ ...

                                               

سد شنی

سد شنی در مورفولوژی رودخانه به نقطه‌ای مرتفع از نهشته‌ها در یک رود گفته می‌شود که توسط جریان آب رسوب‌گذاری شده است. انواع سد شنی عبارت است از: سد شاخه‌ای که در رودخانه‌های شریانی دیده می‌شود، سد شنی پیچان‌رودی که در پیچان‌رودها دیده می‌شود، و سد ...

                                               

سد نقطه‌ای

سد نقطه‌ای یا سد شنی پیچان‌رودی عارضه‌ای رسوبی است که از انباشت آبرفتها در بخش درونی خمیدگی آبراهه‌ها و پیچان‌رودها و در زیر شیب لغزش تشکیل می‌شود. سدهای نقطه‌ای در بسیاری از جریان‌های رودخانه‌ای بالغ یا پیچان‌رودها یافت می‌شود. این اشکال هلالی‌ش ...

                                               

سطح مبنا

سطح مبنا یا سطح اساس در زمین‌شناسی و ژئومورفولوژی به پایین‌ترین سطحی گفته می‌شود که یک رود می‌تواند بستر خود را فرسایش دهد. این اصطلاح توسط جان وسلی پاول در سال ۱۸۷۵ معرفی شد و سپس ویلیام موریس دیویس آن را در نظریه چرخه فرسایش به کار برد. عواملی ...

                                               

سنگ‌پوشه

سنگ پوشه یا رِگولیت به لایه‌ای از سنگ یا پوششی از واریزه‌های سنگی که روی سنگ بستر را می‌پوشاند سنگ‌پوشه گفته می‌شود. سنگ‌پوشه از موادی ناهمگون تشکیل شده و شامل گرد و غبار، خاک، سنگ‌ریزه، و دیگر مواد مربوط که در کره زمین، ماه، مریخ، برخی سیارکها و ...

                                               

سیستم زهکشی

سیستم زهکشی در دانش ژئومورفولوژی به الگوی شکل گرفته توسط جریان‌های آب، رودخانه‌ها و دریاچه‌ها در یک حوضه آبریز گفته می‌شود. توپوگرافی منطقه و سست یا سخت بودن سنگ‌ها از عوامل تعیین‌کننده الگوی زهکشی به‌شمار می‌روند.

                                               

شن‌کوا

شن کوا یا شن گوا ، نام سبک کانژونگ و نام مستعار منگکی ونگ ، علامه چینی، دانشمند و سیاستمدار دودمان سونگ بود. وی در بسیاری از زمینه‌های علم و سیاست از قبیل ریاضی، نجوم، هواشناسی، زمین‌شناسی، جانورشناسی، گیاه‌شناسی، پزشکی سنتی چینی، بزرشناسی، باستا ...

                                               

عدد روس

عدد روس یک عدد بی بعد است که در دینامیک سیالات برای توصیف پروفایل غلظت برای رسوب های معلق در سیال و چگونگی حرکت آن‌ها در جریان سیال است.این کمیت از نسبت سرعت حد ذرات رسوب به سرعت رسوب‌ها در جهت بالا که از ضرب ثابت وان کارمن و سرعت برشی حاصل می‌شو ...

                                               

فرازمین

فراززمین یا هورست در زمین‌شناسی به یک قطعه بالابرده‌شده از زمین گفته می‌شود که میان دو گسل موازی قرار گرفته‌شده‌باشد. کوهه از عملکرد گسل‌های عادی به‌وجود می‌آید.

                                               

فراسایی

فراسایی یا آبرفت‌گذاری اصطلاحی است که در زمین‌شناسی برای بیان افزایش ارتفاع زمین به‌ویژه در سامانه‌های رودخانه‌ای بر اثر رسوب‌گذاری نهشته‌ها به‌کار می‌رود. فراسایی که در مناطقی اتفاق می‌افتد که مقدار رسوبات موجود بیش‌تر از میزان موادی است که ساما ...

                                               

فرسایش

فرسایش فرایند نابودی تدریجی رویهٔ یک ماده‌است. فرسایش عبارت است از فرسودگی و از بین رفتگی مداوم خاک سطح زمین توسط آب یا باد. فرسایش فرایندی است که طی آن ذرات خاک از بستر خود جدا شده و به کمک یک عامل انتقال دهنده به مکانی دیگر حمل می‌شوند. به‌طور ...

                                               

فرسایش بادی

فرسایش بادی یا بادروبی یا بادروبش، فرایند روبیده شدن موادی چون شن و خاک از سطح زمین به وسیله باد است. بادروبی نوعی فرسایش طبیعی است که موجب تغییرات بلندمدت اما قابل توجهی بر سنگ‌ها، صخره‌ها، و کوه‌ها می‌گردد. فرسایش بادی می‌تواند یک مشکل برای اقت ...

                                               

فرسایش و زمین‌ساخت

ارتباط و کنش متقابل میان فرسایش و زمین‌ساخت از موضوعاتی است که از ابتدای دهه ۱۹۹۰ مورد بحث بوده است. در حالی که تأثیر زمین‌ساخت بر فرایندهای سطح زمین مانند فرسایش ، ز قدیم شناخته شده بود ولی اثر متقابل فرایندهای فرسایشی بر فعالیت‌های زمین‌ساختی ا ...

                                               

فروسایی

فروسایی در زمین‌شناسی فرایندی است که تمایل دارد سطح زمین را سایش دهد معمولاً به یک رودخانه اطلاق می‌شود و متضمن عمیق کردن دره رودخانه به وسیلهٔ رودخانه موردنظر است.

                                               

فرونشست زمین

یکی از مسائلی که در اثر برداشت بی‌رویه آب زیرزمینی اتفاق می‌افتد فرونشست زمین است. این وضعیت اکنون در بسیاری نقاط استان‌های کرمان و خراسان که دشت‌ها با بیلان منفی آب زیرزمینی روبرو هستند مشاهده می‌گردد. نشست زمین در آکیفرهای محصور و نیمه محصور که ...

                                               

قطعه گسلی

قطعات گسلی یا بلوک‌های گسلی به قطعات بسیار بزرگی از سنگ گفته می‌شوند که به وسیلهٔ تنشهای زمین‌ساختی و محلی در پوستهٔ زمین به وجود آمده‌اند. قطعات گسلی گاه تا صدها کیلومتر کشیده شده‌اند. پهنه‌های عظیم سنگ بستر توسط گسل‌ها به بلوک‌هایی مجزا تقسیم م ...

                                               

کارست

کارست به انگلیسی: Karst پدیده خوردگی و انحلال توده‌سنگ‌های کربناته از قبیل آهک، سنگ گچ و دولومیت) است. این پدیده در سایر سنگ‌های انحلال‌پذیر مانند سنگ‌های سولفاته و کلروره نیز اتفاق می‌افتد. کارست در سنگ‌های آواری هم دیده می‌شود. برای مثال ماسه‌س ...

                                               

کفه رسی

کفه رسی در زمین‌شناسی لایه‌ای محکم، متراکم و با نفوذپذیری پایین در خاک زیرسطحی است که محتوی رس بیشتری نسبت به لایه‌های دیگر است و با مرزی مشخص، از دیگر لایه‌ها تفکیک می‌شود. کفه‌های رسی به هنگام خشکی، سخت، و وقتی مرطوبند، چسبنده و کشسان هستند. ای ...

                                               

کلوت

کَلوت از واژه‌های کل و لوت به معنای شهر لوت تشکیل شده‌است و در نواحی بیابانی، به برجستگی‌های بین شیارهای نعلی شکل کَلوت می‌گویند. نام دیگر کلوت یاردانگ است.

                                               

کویر

کویر یا نمک زار منطقه‌ای است که به دلیل موقعیت جغرافیایی و حرارت شدید آفتاب به نمک‌زار بدل شده باشد. برخی کویرها قبلاً دریاچه یا دریاهایی بوده‌اند که در اثر تبخیر آب از آن‌ها به نمک‌زار بدل شده‌اند. کویر مرکزی ایران که دشت کویر نامیده می‌شود، درو ...

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →