ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 325



                                               

پراکتیسیسم

پراکتیسیسم ، ، ؛ گرایشی است که جنبه عملی فعالیت تولیدی و اجتماعی ـ تاریخی انسان‌ها را مطلق می‌کند و ضمنا به جنبه نظری آن کم بها می‌دهد.

                                               

جزم‌اندیشی

جزم‌اندیشی ، جَزمیت ، خشک‌اندیشی ، جزم‌گرایی یا دُگماتیسم عبارت است از روش اندیشه‌گری غیرانتقادی، غیرتاریخی و متافیزیکی، که بر بنیاد باورهای جزمی روایت شده، یعنی نظرات، برهان‌ها و باورها استوار است، باورهای ثابت را بمثابه حقایق همیشه همان و همه ج ...

                                               

خرد جاویدان

خِرَدِ جاویدان یا حِکمَتِ خالِده اصطلاحی در عرفان و فلسفه است که نخستین بار در غرب، آن را اگوستینوس استویکوس در سال ۱۵۴۰ به کار برد و آن را لایب‌نیتس در نامه‌ای که در سال ۱۷۱۵ نوشت بر سر زبان‌ها انداخت. در آن نامه، لایب‌نیتس نوشت که وقتی سخن از د ...

                                               

خرد ناب

بحث دربارهٔ خرد ناب و نقش آن در شناخت متافیزیکی انسان در دیالکتیک ترافرازنده کانت است. کانت دربارهٔ خرد ناب جدا از فاهمه و حسیّات بحث کرده و دیالکتیک ترافرازندهٔ کانت مبحثی جدا از منطق ترافرازنده او و زیبایی‌شناسی ترافرازندهٔ استتیک ترافرازندهٔ ا ...

                                               

شک دکارتی

این شک رنه دکارت ، مبتنی بر آن است که انسان به‌طور شک دستوری و سیستماتیک در همه چیز شک کند و تنها چیزی که در آن شک نکند شک در شک کردن است. یعنی بالاخره یک "من" وجود دارد که شک می‌کند و در این من شکاک نمی‌توان شک کرد. از این نقطه فلسفه دکارت آغاز ...

                                               

عرض (فلسفه)

عَرَض یکی از اصطلاحات منطق و فلسفه است و در برابر ذات قرار دارد. هر محمولی که از ذات و حقیقت موضوع خارج باشد، عرضی نامیده می‌شود؛ مقداری محمولات خارج از ذات، محمولات عرضی هستند. مانند "سیاه" برای انسان؛ زیرا بسیارند انسان‌هایی که سیاه نیستند. همچ ...

                                               

عقل اول

فارابی در السیاسة المدنیة، تعداد عقول را برابر تعداد افلاک آسمانی شمرده و آن‌ها را بر ملائکه تطبیق داده‌است. وی در آراء اهل المدینة الفاضلة نیز ده عقل برمی‌شمرد. در این‌کتاب می‌نویسد: "از اول فیضان می‌یابد و این دوم همچنین جوهری است دربست غیر جسم ...

                                               

ما بالعرض و ما بالذات

لغت بالذات به معنای، به خودی خود و موجود دارای استقلال بکار می‌رود؛ اما لغت بالعرض به معنای موجود وابسته به غیر بکار می‌رود. این دو تعبیر در فلسفه کاربرد زیادی دارند و کلیدهای مهمی برای فهم بسیاری از مفاهیم و مباحث فلسفی است.

                                               

مکتب فکری

مکتب پیکره بندی و رویکردی در اندیشه در حوزه‌ای خاص از دانش است که بر بنیادی زیربنایی تر بنیان شده و برای فراورده‌های فکری خود رویکردساز و جهت دهنده است. مکتب فکری در منظومه ی، دانش بشری با مشخصه‌های خود شناخته می‌شود. مکتب فکری ممکن است چشم‌انداز ...

                                               

واجب‌الوجود

واجب‌الوجود یا به اختصار واجب در فلسفه و کلام؛ یکی از دو حالتی است که از بررسی هستی هر موجودی می‌توان آن را به موجود مورد بحث نسبت داد. یعنی می‌توان گفت بودن آن موجود، واجب است. همچنین یکی از حالاتی است که یک مفهوم ذهنی از نظر امکانِ در خارج از ذ ...

                                               

اصل استصحاب

استصحاب یا اعتبار حالت سابق اصلی در اصول فقه و حقوق، به معنای حکم به بقای چیزی‌ست که پیشتر به آن یقین وجود داشته‌است. استصحاب زمانی کاربرد دارد که ما در مورد وضعیت فعلی چیزی تردید و در مورد وضعیت سابق آن یقین داشته باشیم. به این ترتیب فرض را بر ب ...

                                               

اصل آشکارسازی

اصل آشکارسازی در حوزه نظریه بازیها تعریف می‌شود. اصل آشکارسازی یک اصل بنیادی و اساسی در طراحی سازوکار می‌باشد. طبق گفته این اصل می‌توان هر تابع انتخاب اجتماعی که توسط هر سازوکارای پیاده‌سازی شده‌است را توسط یک سازوکار صادق و مستقیم پیاده‌سازی کرد ...

                                               

اصل برائت

اصل برائت یا فرض برائت یا اصالة البرائة بر اساس ماده ۱۱ اعلامیه جهانی حقوق بشر بیان می‌دارد: "هر شخصی" که متهم به ارتکاب یک جرم کیفری می‌شود حق دارد که بی‌گناه فرض شود مگر این‌که تقصیرش، مطابق قانون در یک دادگاه علنی که در آن تمامی تضمینات لازم ب ...

                                               

اصل برهم‌نهی

در فیزیک و نظریه سامانه‌ها، اصل برهم‌نهی یا خاصیت جمع‌پذیری بیان می‌کند که برای تمام سیستم‌های خطی، پاسخ خالص ایجاد شده در یک مکان و زمان مشخص به وسیله دو یا چند محرک، برابر است با مجموع پاسخ‌هایی که به وسیله هر محرک به تنهایی به وجود می‌آید. در ...

                                               

اصل پلی‌فیر

اصل پلی‌فیر ، شکلی از اصل پنجم اقلیدس که توسط جان پلی‌فیر فیزیک‌دان و ریاضیدان اسکاتلندی ابداع شد. البته پروکلوس در قرن پنجم میلادی نیز این اصل را کم و بیش به همین شکلی که پلی‌فیر بیان کرده‌است. بیان کرده بود. اصل پلی‌فیر: به ازای هر خط l {\displ ...

                                               

اصل تمام‌نگاری

اصل تمام‌نگار یا اصل هولوگرافیک انگاشته ای از نظریه ریسمان و فرضیه ای بر اساس خاصیت گرانش کوانتمی است، که بیان می کند حداکثر مقدار محتوای اطلاعات محدود به هر سطحی، یک بیشینه دارد. که به ساختار تخت کیهان برمیگردد. بنابراین،به عنوان مثال محتوای اطل ...

                                               

اصل توازی اقلیدس

اصل توازی اقلیدس که به اصل پنجم اقلیدس نیز معروف است این‌گونه‌است: اگر دو خط راست به‌وسیلهٔ یک خط سوم قطع شوند، در همان طرفی از خط سوم که زوایای داخلی، مجموع کوچک تر از دوقائمه تشکیل می‌دهند یکدیگر را قطع می‌کنند.

                                               

اصل دالامبر

اصل دالامبر ، همچنین شناخته شده به عنوان اصل لاگرانژ-دالامبر، بیانی از قوانین کلاسیک حرکت است. این اصل به نام ژان لو رون دالامبر، ریاضی‌دان و فیزیک‌دان فرانسوی که اولین بار آن را بیان کرد نام‌گذاری شده‌است. در استفاده از این اصل، تأثیر اینرسی جسم ...

                                               

اصل سن ونان

این اصل به یادبود Adhémar Jean Claude Barré de SaintVenant که یک نظریه‌پرداز فرانسوی در حوزه خاصیت کشسانی بود، اصل سنت ونانت نامگذاری شده‌است. این اصل چنین بیان می‌کند: … دو بار استاتیکی معادل هم اما متفاوت، زمانی که فاصله از بار به اندازه کافی ز ...

                                               

اصل عدم

اصل عدم این است که همه چیز از عدم به وجود و از نیستی به هستی آمده‌است. برای اثبات عدم، نیازی به دلیل نیست و اثبات وجود است که محتاج دلیل می‌باشد. این مطلبی روشن و حکمی عقلی است و آن را بدین نحو خلاصه کرده‌اند که: اصل ، عدم چیزی است تا وجودش ثابت شود.

                                               

اصل عدم تجاوز

اصل عدم تجاوز یا اصل عدم شروع زور؛ یک موضع اخلاقی ست که اظهار می‌دارد که تجاوز ذاتاً نامشروع است. حقوق مالکیت و عدم تجاوز به‌طور نزدیکی بهم پیوسته‌اند زیرا آنچه تجاوز است به حقوق فرد وابستگی دارد. بدین منظور، تجاوز آغاز یا تهدید خشونت علیه یک شخص ...

                                               

اصل فرما

اصل فرما یا اصل کوتاه‌ترین زمان اصلی است که بیان می‌دارد که مسیر پیموده‌شده بین دو نقطه توسط یک پرتو نور مسیری خواهد بود که بتوان در کوتاه‌ترین زمان پیمود. این اصل گاهی به عنوان تعریف پرتو نور نیز بکار می‌رود. با این وجود این نسخه از تعریف عمومی ...

                                               

اصل کیهان‌شناختی

در کیهان‌شناسی، اصل کیهان‌شناختی اصلی است که روی بسیاری از نظریه‌های ممکن در کیهان‌شناسی قیدهای سختی می‌گذارد. این اصل از رصد کیهان در مقیاس‌های بزرگ به دست آمده است و می‌گوید: در مقیاس‌های فضایی بزرگ، عالم همگن و همسانگرد است. یا به زبان ساده، ه ...

                                               

اصل لانداوه

اصل لانداوه یک اصل فیزیکی است که بیان می‌کند برای پاک‌کردن یک بیت از اطلاعات به‌طور متوسط دست کم kT ln 2 انرژی در محیط تلف می‌شود. در این فرمول k ثابت بولتزمن و T دمای محیطی است که داده‌ها در آن پاک می‌شوند. این اصل را می‌توان هم با کمک قانون دوم ...

                                               

اصل ماخ

در فیزیک نظری، به ویژه در بحث در مورد تئوری‌های گرانشی، اصل ماخ نامی است که انیشتین بر یک فرضیه غیردقیق که اغلب به فیزیکدان و فیلسوف آلمانی ارنست ماخ نسبت داده می‌شود، نهاده‌است. ایده این است که وجود چرخش مطلق توسط توزیع ماده در مقیاس بزرگ مشخص م ...

                                               

اصل نسبیت

در فیزیک٬ اصل نسبیت بیان می‌کند که معادلات بیان‌کننده قوانین فیزیک٬ در همهٔ چارچوب‌های مرجع شکل یکسانی دارند. اصل نسبیت پیش از مطرح شدن توسط اینشتین به عنوان یکی از اصول در نظریه‌های نسبیت ٬ به شکل محدودتری بیان شده بود. گالیله اولین بار اشاره کر ...

                                               

اصل ولادت مطهر

اصل لوح مطهر یا لوح پاک قاعده‌ای در مبحث جانشینی دولت‌ها در حقوق بین‌الملل است که بر اساس آن دولتهای جانشین الزامی به رعایت معاهداتی ندارند که دولتهای قبلی در مورد سرزمین آنها بسته‌اند و این حق را دارند که زندگی خود را بدون هیچ تعهدی با یک "لوح م ...

                                               

اصل هاردی-وینبرگ

اصل هاردی-وینبرگ به این صورت بیان می‌شود که فرکانس الل‌ها و ژنوتیپ در یک جمعیت از نسلی به نسل دیگر ثابت می‌ماند- یا در تعادل است- در صورتی که عوامل مختل‌کننده خاصی رخ ندهد. از جمله این عوامل مختل‌کننده می‌توان به جهش، انتخاب طبیعی، شارش ژن و جفت ...

                                               

اصل هم‌ارزی

اصل هم‌ارزی ، با کاوش‌های موفقِ محققانی از جمله گالیلئو گالیله، لورند اوتوو، و آلبرت اینشتین، این ایده را بیان می‌کند که همه اجرام در یک مسیر یکسان سقوط می‌کنند. اصل هم‌ارزی یکی از مفاهیم بنیادی در نظریه نسبیت عام است. این اصل دربارهٔ مفاهیمی است ...

                                               

اصل همیلتون

در فیزیک ، اصل هامیلتون فرمول بندی ویلیام روون همیلتون از اصل کمترین کنش است. این اصل بیان می کند که دینامیک یک سیستم فیزیکی توسط یک مسئله حساب وردشی برای یک تابعی مبتنی بر یک تابع واحد، لاگرانژین، تعیین می شود، که شامل تمام اطلاعات فیزیکی مربوط ...

                                               

اصل هویگنس

در نورشناسی اصل هُویگِنس روشی برای تحلیل انتشار موج در میدان دور و پراش آن در میدان نزدیک است. بر اساس آن، هر نقطه روی جبهۀ موج را می‌توان به عنوان منبع جدید موج کروی در نظر گرفته، میدان در فواصل آتی را از جمع میدان‌های تولیدشدۀ این منابع کروی مح ...

                                               

برهان حرکت

این برهان از ابداعات ارسطو می‌باشد. بعدها توماس آکویناس به عنوان نخستین برهانش به آن پرداخت. در جهان اسلام نیز کسانی چون ملاصدرا و هادی سبزواری به شرح آن پرداختند.

                                               

عواقب ناخواسته

در علوم اجتماعی، عواقب ناخواسته یا پیامدهای پیش‌بینی‌نشده ، پیشامدهایی هستند که مقصود از یک اقدام هدفمند نبوده‌اند. این لفظ در قرن بیستم توسط رابرت مرتون جامعه‌شناسی آمریکایی ترویج شد. عواقب ناخواسته را به‌طور سردستی می‌توان به سه نوع گروه‌بندی ک ...

                                               

مبانی هنرهای بصری

مبانی هنرهای دیداری قانون‌ها، ابزارها یا خطوط راهنمایی هستند که هنرمند ان بکار می‌برند تا عناصر هنر را در یک کار هنری سازمان بخشند. هنگامی که عناصر هنر با موفقیت با یکدیگر آمیخته گردیدند برای آفرینش کار هنری گیرا یا خوشایند به گونهٔ زیبایی شناسان ...

                                               

معادله برنولی

معادله برنولی یا اصل برنولی در مکانیک سیالات رفتار شاره را در جریان یکنواخت توضیح می‌دهد و فرم ریاضی قانون بقای انرژی در سیالات است. به زبان ساده چنین است: در شاره‌ای که جریان دارد، افزایش سرعت جریان با کاهش فشار هم‌زمان است، به شرطی که ارتفاع سی ...

                                               

تطور

تطور در لغت به معنی گونه‌گون و دیگرگون شدن است. و عموماً به نظریه تکامل‌گرایی زیستی موجودات زنده نزد فلاسفه اطلاق می‌شود. این نظریه بعدها در قرن هجدهم میلادی به‌طور جدی‌تری توسط رژ لویی بوفون، لامارک و در کتاب "منشأ انواع" اثر چارلز داروین در حوز ...

                                               

حکمت خسروانی

حکمت خسروانی فلسفه و عرفان ایران باستان است که به اندیشمندان آن فرزانگان خسروانی یا خسروانیون گفته می‌شود. نامداران اندیشه ایران باستان و میراث داران آنها در دوره اسلامی به این فلسفه آوازه داشتند. حکمت خسروانی بعدها درفلسفه اشراق به دست سهروردی د ...

                                               

علم حضوری

علم حضوری علم به ذات معلوم است بی‌واسطهٔ صورت ذهنی یا نماد آن. مانند علم به گرسنگی و ترس در همان لحظهٔ تجربهٔ گرسنگی و ترس. از این علم با عناوینی چون علم اشراقی، علم بی‌واسطه و علم وجودی نیز تعبیر شده‌است. در برابر علم حضوری، علم حصولی است.

                                               

فلسفه پزشکی

فلسفه پزشکی شاخه‌ای از فلسفه است که معرفت‌شناسی، هستی شناسی، متافیزیک و اخلاق پزشکی را در برمی‌گیرد. شاید سرشناسترین حوزه، اخلاق پزشکی باشد که با اخلاق زیستی همپوشانی دارد. فلسفه پزشکی از فلسفه خدمات بهداشتی درمانی متمایز است. فلسفه‌ی خدمات بهداش ...

                                               

فلسفه مکانیک کوانتم

پیدایش مکانیک کوانتومی در اوایل قرن بیستم آغاز انقلابی بزرگ در پیش‌بینی‌هایی بدیع در عالم خُرد بود و در عین حال شالوده‌های فلسفیِ فیزیک کلاسیک را فروریخت و مسائل مفهومیِ مناقشه‌برانگیزی را به‌وجود آورد. پرسش‌هایی از این قبیل طرح شد: آیا توصیف مکا ...

                                               

فلسفه یهودی

فلسفه یهودی از تبیین بنی‌اسرائیل از سرچشمه جهان هستی و صفات ذاتی و فاعلی خدا به گونه‌ای فلسفی نشأت می‌گیرد. از این‌رو، کتاب مقدس عبری که تنخ نامیده می‌شود؛ منبع بنیادینی‌است که فلسفه یهودی بر اساس آن استوار می‌گردد. خاخام‌ها در دوره تنائیم، که در ...

                                               

برهان اختیار

برهان اراده آزاد ، استدلالی است دال بر اینکه علم مطلق خدا با اختیار داشتن انسان‌ها سازگار نیست. از این‌رو هر تصویری از خدا که هر دو مفهومِ علم مطلق و اختیار را بپذیرد دچار ناسازگاری است.

                                               

پارادوکس قدرت مطلق

مشهورترین تقریر از دستهٔ پارادوکس‌های قدرت مطلق، به نام پارادوکس سنگ این چنین بیان می‌شود: آیا یک وجود قادر مطلق می‌تواند سنگی بسازد آن چنان سنگین که خودش نتواند آن را بلند کند؟ اگر نمی‌تواند؛ قادر مطلق نیست. اگر می‌تواند؛ چون نمی‌تواند آن را بلن ...

                                               

مسئله شر

مسئله شر پرسش چگونگی وفق‌دادن وجود شر و رنج با خدایی قادر مطلق، خیرخواه مطلق و دانای مطلق است. آنطور که اولین نطق شناخته شده از آن توسط فیلسوف یونانی اپیکور می‌گوید: "آیا خدا خواهان جلوگیری از شر است، اما قادر نیست؟ پس او قادر مطلق نیست. آیا قادر ...

                                               

ایدئالیسم آلمانی

ایدئالیسم آلمانی ، نام جنبشی در فلسفه آلمان است که در دههٔ هشتاد سدهٔ هجدهم میلادی آغاز و در دهه چهل سدهٔ نوزدهم پایان یافت. مشهورترین نمایندگان این جنبش، کانت، فیشته، شلینگ، و هگل هستند. هرچند تفاوت‌های بزرگی میان این چهره‌هاست، اما همگی در پذیر ...

                                               

بزرگ منشی

بزرگ منشی منش مَ نِ اِمص خوی، سرشت. بزرگ منشی کرامت به انگلیسی: Dignity عبارت است از اتّصاف انسان به فضایلی که او را در نظر خود و دیگران شایسته احترام می‌گرداند. مقصود از کرامت انسانی ارزش انسانی است. اصل کرامت انسانی اصلی است که کانت نظریه اخلاق ...

                                               

تاریخ فلسفه (کتاب)

تاریخ فلسفه با نام اصلی داستان فلسفه عنوان کتابی اثر ویل دورانت راجع به تنی چند از فیلسوفان غرب است. این کتاب را عباس زریاب خویی به فارسی ترجمه کرده‌است. کتاب شامل یازده فصل است، که به‌ترتیب به بررسی این فلاسفه می‌پردازد: جرج سانتایانا، ویلیام جی ...

                                               

تاریخ فلسفه غرب

تاریخ فلسفهٔ غرب، بازنویس سلسله درسهایی است که راسل از ۱۹۴۰ تا ۱۹۴۳ در آمریکا داده بود و سپس در تابستان ۱۹۴۴ در انگلستان برای انتشار آماده شد. این کتاب پرخواننده‌ترین اثر راسل از کار درآمد و از زمان انتشار ۱۹۴۵ تا امروز همیشه در ردیف آثار پرفروش ...

                                               

تاریخ فلسفه کاپلستون

این مجموعه توسط گروهی از مترجمان از جمله سیدجلال‌الدین مجتبوی، عبدالحسین آذرنگ، اسماعیل سعادت، داریوش آشوری، غلامرضا اعوانی، ابراهیم دادجو، بهاءالدین خرمشاهی و امیرجلال‌الدین اعلم به فارسی ترجمه شده‌است. جلد اول این مجموعه یونان و روم توسط سید جل ...

                                               

جنتو (باشگاه)

جنتو کلوبی بود که بنجامین فرانکلین در ۱۷۲۷ در فیلادلفیا بنا نهاد. این کلوب با نام Leather Apron Club نیز شناخته می‌شد و هدف آن بحث درباره پرسش‌های اخلاقی، سیاسی و فلسفی و تبادل دانش درباره کسب و کار بود. این گروه در آغاز دوازده عضو داشت که همگی ا ...

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →